Józef Kiselewski – polskie korzenie, amerykańskie uznanie

Beata Bruggeman-Sękowska

W szczególnym miejscu, jakim jest Netherlands American Cemetery and Memorial w Margraten w Holandii, znajduje się rzeźba, która do dziś porusza odwiedzających. Jest to jedyny amerykański cmentarz wojskowy w Holandii, na którym spoczywa 8288 amerykańskich żołnierzy poległych podczas II wojny światowej. U podstawy wieży memorialnej, zwróconej w stronę zbiornika wodnego, stoi brązowa rzeźba kobiety pogrążonej w żałobie. Jej twórcą jest Józef Kiselewski, wybitny amerykański rzeźbiarz polskiego pochodzenia.

„Kobieta w żałobie” – przesłanie pamięci i pokoju

Rzeźba nosi tytuł „Peace” („Pokój”) i znana jest również jako „The Mourning Woman” („Kobieta w żałobie”). Przedstawia matkę opłakującą syna, który nie powrócił z wojny. Obok niej znajduje się zniszczone drzewo – symbol dewastacji II wojny światowej. Z jego pnia wyrasta jednak młoda gałąź, będąca znakiem odrodzenia i nadziei, a nad postacią unoszą się trzy gołębie, wzmacniające przesłanie pokoju.

Kiselewski uważał tę rzeźbę za swoje arcydzieło. Została ona odlana w brązie przez odlewnię Battaglia w Mediolanie i do dziś jest jednym z najbardziej poruszających dzieł pamięci na terenie cmentarza w Margraten.

©Beata Bruggeman-Sekowska

Polskie korzenie

Józef Kiselewski urodził się 16 lutego 1901 roku w pobliżu Browerville w stanie Minnesota jako syn polskich imigrantów. Był czwartym z dziewięciorga dzieci, a jego pierwszym językiem był język polski. Jak pisał w swojej autobiografii:

„Język polski był moim pierwszym językiem. W domu mówiliśmy wyłącznie po polsku. Byłem czwartym z dziewięciorga dzieci.”
(“Polish was my first language. At home we spoke only Polish. I was the fourth of nine children.”)

Dorastał w silnej społeczności polonijnej, z polskimi szkołami, kościołami i duchowieństwem, co miało ogromny wpływ na jego tożsamość oraz wrażliwość artystyczną.

Droga artystyczna

Kiselewski studiował w Minneapolis, Nowym Jorku, Paryżu i Rzymie. W 1925 roku otrzymał prestiżową nagrodę Beaux-Arts w Paryżu, a w latach 1926–1929 był stypendystą Prix de Rome. Od 1929 roku prowadził własne studio w Nowym Jorku, gdzie pracował aż do 1980 roku.

W 1936 roku został Associate of the National Academy of Design, a w 1944 roku – pełnoprawnym członkiem tej instytucji. Jego prace były szeroko wystawiane w muzeach na terenie całych Stanów Zjednoczonych.

Medale i dzieła publiczne

Kiselewski był również wybitnym medalierem. Otrzymał J. Sanford Saltus Medal za doskonałość w sztuce medalierskiej. Zaprojektował liczne medale dla Armii Stanów Zjednoczonych oraz US Air Force, w tym Army Good Conduct Medal oraz American Defense Service Medal.

Jest także autorem brązowego pomnika generała Kazimierza Pułaskiego w Milwaukee, a jego rzeźby i reliefy znajdują się m.in. w Bronx County Courthouse, w szkołach publicznych Nowego Jorku oraz w budynkach federalnych, w tym dla Izby Reprezentantów USA.

Dziedzictwo

W latach 1977–1980 Kiselewski przekazał swoje archiwa do Smithsonian Institution. Zmarł 26 lutego 1988 roku. W 1987 roku gubernator Minnesoty ogłosił oficjalnie „Joe Kiselewski Day”, honorując jego wkład w kulturę amerykańską.

Rzeźba „Kobieta w żałobie” w Margraten pozostaje jednym z najbardziej przejmujących symboli pamięci, pokoju i ofiary wojny — oraz trwałym świadectwem polskich korzeni w historii sztuki amerykańskiej.

Więcej informacji: https://www.kiselewskisculpture.com/autobiography

Zdjęcia ©Beata Bruggeman-Sękowska