Diana Abgar: pierwsza oficjalnie mianowana kobieta-dyplomatka w nowożytnej historii

Beata Bruggeman-Sękowska

W czasach, gdy kobiety na całym świecie wciąż walczyły o podstawowe prawa polityczne, Diana Abgar wyłoniła się jako niezwykła pionierka w dyplomacji. W 1920 roku ormiańska pisarka, działaczka humanitarna i polityczna została mianowana Honorowym Konsulem Armenii w Japonii, stając się pierwszą kobietą na świecie z oficjalnym tytułem dyplomatycznym.

Osiągnięcia Diany Abgar były szczególnie imponujące w kontekście historycznym: w 1920 roku kobiety w Stanach Zjednoczonych dopiero zdobyły prawo do głosowania, podczas gdy wiele innych krajów zrobiło to znacznie później, np. Francja w 1944 roku i Szwajcaria w 1971 roku. Pomimo tych globalnych barier, Abgar reprezentowała swój naród na arenie międzynarodowej, udowadniając, że kobiety mogą odgrywać kluczową rolę w dyplomacji i stosunkach międzynarodowych. Jej mianowanie było niezwykłe nie tylko ze względu na płeć, lecz także dlatego, że Pierwsza Republika Armenii (1918–1920) była młodym państwem, które zmagało się z uznaniem międzynarodowym.

Diana Abgar (ormiańskie: Դիանա Աբգար), znana również jako Diana Apcar, urodziła się 17 października 1859 roku w ormiańskiej rodzinie diasporalnej. Z czasem osiedliła się w Japonii, gdzie jej rodzina prowadziła działalność handlową. Życie daleko od ojczyzny nie osłabiło jej więzi z Armenią; wręcz przeciwnie – wzmocniło poczucie odpowiedzialności wobec narodu ormiańskiego w jednym z najbardziej burzliwych okresów jego historii. Po tym, jak jej syn przejął rodzinny biznes, Abgar poświęciła więcej czasu pisarstwu, dyplomacji i pracy humanitarnej. Jej dom w Japonii stał się centrum aktywizmu i wsparcia dla sprawy ormiańskiej.

W 1918 roku Armenia ogłosiła niepodległość i ustanowiła Pierwszą Republikę Armenii. Młode państwo stanęło jednak przed ogromnymi wyzwaniami dyplomatycznymi, ponieważ brakowało mu uznania międzynarodowego. Dzięki jej wytrwałym staraniom dyplomatycznym Japonia stała się pierwszym krajem, który uznał niepodległość Armenii. W uznaniu jej pracy, w 1920 roku minister spraw zagranicznych Armenii, Hamo Ohanjanyan, mianował ją Honorowym Konsulem w Japonii. To historyczne mianowanie uczyniło Dianę Abgar pierwszą oficjalnie mianowaną kobietą-dyplomatką w nowożytnej historii. Niestety jej rola dyplomatyczna była krótka – w tym samym roku upadła Pierwsza Republika Armenii i jej oficjalne stanowisko zakończyło się.

Poza dyplomacją Abgar była mocno zaangażowana w pracę humanitarną, zwłaszcza podczas i po Ludobójstwie Ormian. Niestrudzenie działała na rzecz uchodźców ormiańskich, podnosząc świadomość międzynarodową o zbrodniach oraz wspierając ochronę i przesiedlenie Ormian. Jej wysiłki pomogły tysiącom uchodźców znaleźć bezpieczeństwo i przyciągnęły uwagę świata na cierpienia Ormian w Imperium Osmańskim.

Diana Abgar była również płodną pisarką. Wykorzystywała dziennikarstwo i literaturę do zwiększania globalnej świadomości na temat walki Ormian oraz szerszych kwestii imperializmu, stosunków międzynarodowych i pokoju. Publikowała artykuły w czasopismach takich jak: The Japan Advertiser, The Far East, The Japan Gazette, Armenia (później przemianowane na New Armenia). Do 1920 roku napisała ponad dziewięć książek poświęconych sytuacji Ormian i problemom polityki światowej. Jej wybrane dzieła to: Susan (1892), Home Stories of the War (1905), Betrayed Armenia (1910), The Truth about the Armenian Massacres (1910), In His Name… (1911), Peace and No Peace (1912), The Peace Problem (1912), The Great Evil (1914), On the Cross of Europe’s Imperialism: Armenia Crucified (1918).

Diana Abgar zmarła 8 lipca 1937 roku. Jej praprawnuczka, Mimi Malayan, odnalazła w 2004 roku pudełko z jej pismami i rozpoczęła badania nad jej życiem. W 2018 roku ukończyła film dokumentalny The Stateless Diplomat i założyła stronę internetową udostępniającą wiele publikacji Apcar.

Image: Public domain: Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Diana_Abgar#/media/File:Anahit_Diana_Abgarian_(Aghabekian),_1854-1937._The_first_female_ambassador_of_the_World.jpg

Autorka: Beata Bruggeman-Sękowska jest nagradzaną polsko-holenderską dziennikarką i autorką. Jest redaktor naczelną Central and Eastern Europe Center – Centrum Europy Środkowej i Wschodniej oraz prezesem European Institute on Communist Oppression – Europejskiego Instytutu ds. Represji Komunistycznych. Urodzona w Warszawie w Polsce, a obecnie mieszkająca w Holandii, Beata ma korzenie we Lwowie na Ukrainie oraz ormiańskie.